نارسایی دهانه رحم در بارداری
همان طور که میدانید نارسایی دهانه رحم و کوتاهی دهانه رحم میتواند مشکلاتی در بارداری مانند زایمان زودرس و سقط جنین را ایجاد کند. اگر در گذشته نوزاد نارس یا سقط های مکرر داشته اید یکی از علل آن میتواند نارسایی سرویکس باشد. دهانه رحم قسمتی است در انتهای رحم که به بالای واژن ( کانال زایمان) متصل میشود. قابل توجه است دهانه رحم در دورانی غیر از بارداری کمی باز میشود تا اجازه عبور اسپرم به داخل رحم را بدهد و در هنگام عادات ماهیانه نیز اجازه خروج خون عادت ماهیانه را میدهد اما در دوران بارداری دهانه رحم، تا اواخر سه ماهه سوم تنگ و بسته باقی میماند و تنها در حین زایمان، کوتاه تر، نازک تر و نرم تر از حالت معمول میشود و تقریبا تا اندازه ۱۰ سانتی متر باز می شود تا کودک بتواند در حین زایمان از کانال زایمان عبور کند.
نارسایی دهانه رحم در بارداری به دلایل مختلفی ایجاد میشود مانند ضعف بافت دهانه رحم، که در این حالت دهانه رحم زودتر از زمان نرمال باز میشود و یا کوتاهتر از حد طبیعی است که به آن دهانه رحم ناکارآمد نیز گفته میشود. این پروسه معمولا بدون درد یا انقباض رخ میدهد و میتواند سبب به دنیا آمدن نوزاد زودرس (قبل از هفته ۳۷) و حتی سقط جنین (قبل از هفته ۲۰) شود. اما انقباضات در زمان طبیعی، به گونه ای است که ماهیچه های رحم سفت و سپس شل میشوند که به بیرون راندن کودک از رحم در هنگام زایمان کمک میکند.
به همین منظور اگر پزشک شما به نارسایی دهانه رحم شما مشکوک باشد شما را به طور منظم با استفاده از سونوگرافی ترانس واژینال از هفته ۱۶ تا ۲۰ معاینه میکند تا ببیند آیا کیسه آمنیوتیک از دهانه رحم بیرون زده یا خیر. این نوع سونوگرافی در قسمت بیرونی شکم نیست و در داخل واژن با استفاده از یک مبدل امواج صوتی انجام میشود تا تصاویر را روی مانیتور ارسال کند.
نارسایی رحمی جفتی
جفت عضوی است که در دوران بارداری در رحم رشد میکند. نارسایی جفت که به آن اختلال عملکرد جفت، نارسایی عروق رحمی یا نارسایی رحمی جفتی نیز گفته میشود که یک عارضه ناشایع اما جدی در بارداری است. این نوع اختلال با کاهش خونرسانی، اکسیژن و مواد مغذی از مادر به جنین همراه است که این عارضه میتواند سبب وزن کم هنگام تولد، زایمان زودرس و نقایص مادرزادی در نوزاد شود که با نارسایی دهانه رحم کاملا متفاوت است.
علت نارسایی دهانه رحم
به صورت دقیق علت نارسایی دهانه رحم مشخص نیست اما یک سری از عوامل میتواند احتمال ابتلا به نارسایی دهانه رحم را بیشتر کند. این علت ها به شرح زیر می باشند:
علتهای نارسایی دهانه رحم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آسیبهای قبلی به دهانه رحم: جراحیهایی مانند کورتاژ (کاشتن بافت رحم) یا عمل جراحی روی دهانه رحم میتواند باعث آسیب به بافتهای آن شود و احتمال نارسایی را افزایش دهد.
- زایمانهای قبلی: در زنانی که در زایمانهای قبلی خود با نارسایی دهانه رحم مواجه شدهاند، احتمال تکرار آن در بارداریهای بعدی بیشتر است.
- عوامل مادرزادی: برخی زنان ممکن است به طور ژنتیکی به نقصهایی در ساختار دهانه رحم دچار باشند که باعث نارسایی میشود.
- عفونتها: برخی عفونتهای باکتریایی یا ویروسی در طول بارداری میتوانند به نرمی یا آسیب به دهانه رحم منجر شوند.
- بارداریهای چندقلویی (دوقلویی یا بیشتر): در بارداریهای چندقلویی، رحم بیشتر کشیده میشود و فشار زیادی به دهانه رحم وارد میشود که میتواند موجب نارسایی آن شود.
- اختلالات هورمونی: مشکلات هورمونی مانند کمبود پروژسترون میتواند به نرمی یا ضعف در دهانه رحم منجر شود.
- تأثیرات محیطی و سبک زندگی: سیگار کشیدن، مصرف مواد مخدر یا دیگر عوامل محیطی میتوانند در بروز نارسایی دهانه رحم نقش داشته باشند.
علائم نارسایی دهانه رحم
برخی از علائمی که ممکن است نشان دهنده نارسایی دهانه رحم باشد عبارتند از:
- احساس درد یا فشار در ناحیه لگن
- لکه بینی
- کمر در جدید
- گرفتگی خفیف در شکم
- تغییر در ترشحات واژن
- خونریزی خفیف واژینال
جلوگیری از نارسایی رحم
به طور کلی پیشگیری خاصی برای نارسایی رحم وجود ندارد اما با رعایت کردن برخی کار ها می توان درصد مبتلا شدن به این وضعیت را کاهش داد. توجه به موارد زیر کمک کننده می باشد:
- توجه به غربالگری های ماهیانه و مراقبت های بارداری
- داشتن رژیم غذایی سالم (شامل کلسیم، آهن، مولتی ویتامین و مواد مغذی باشد.)
- متعادل بودن اف۵زایش وزن که حدودا ۱۱ تا ۱۶ کیلوگرم است.
- دوری از مصرف مواد مضر مثل سیگار و مشروب و …
درمان نارسایی دهانه رحم
درمان نارسایی دهانه رحم بستگی به شدت وضعیت و تاریخچه پزشکی بیمار دارد. درمان معمولاً به هدف جلوگیری از زایمان زودرس و حفظ بارداری انجام میشود. روشهای درمانی رایج شامل موارد زیر هستند:
۱٫ بخیه دهانه رحم (سرکلاژ سرویکس):
- این روش یکی از درمانهای اصلی برای نارسایی دهانه رحم است. در این عمل جراحی، بخیههایی به دهانه رحم زده میشود تا آن را بسته نگه دارد و از باز شدن زودهنگام جلوگیری کند.
- معمولاً این عمل در ۱۲ تا ۱۴ هفته بارداری انجام میشود، اما در برخی موارد ممکن است در مراحل بعدی بارداری هم انجام شود.
- پس از زایمان، این بخیهها برداشته میشوند.
۲٫ استفاده از پروژسترون:
- پروژسترون هورمونی است که در بارداری نقش مهمی در حفظ دهانه رحم و پیشگیری از زایمان زودرس دارد.
- برای زنان با سابقه نارسایی دهانه رحم یا زایمان زودرس، ممکن است پزشک توصیه کند که پروژسترون به صورت تزریق یا شیاف واژنی به صورت روزانه یا هفتگی مصرف شود.
۳٫ مراقبتهای ویژه در بارداری:
- در برخی موارد، پزشکان ممکن است برای نظارت دقیقتر به بیمار توصیه کنند که در بارداری به مدت طولانیتر بستری شود.
- نظارت منظم و معاینات ویژه برای بررسی وضعیت دهانه رحم و بارداری انجام میشود.
۴٫ استراحت و محدودیت فعالیت:
- در بعضی از موارد، پزشک ممکن است از بیمار بخواهد که از فعالیتهای سنگین و شدید خودداری کند یا حتی در بستر استراحت کند تا فشار کمتری به دهانه رحم وارد شود.
۵٫ مراقبتهای ضدعفونی و پیشگیری از عفونتها:
- عفونتها میتوانند باعث نارسایی دهانه رحم شوند، بنابراین پزشک ممکن است درمانهایی برای پیشگیری یا درمان عفونتها تجویز کند.
۶٫ زایمان زودرس و مراقبتهای ویژه نوزاد:
- اگر نارسایی دهانه رحم منجر به زایمان زودرس شود، نوزاد نیاز به مراقبتهای ویژه خواهد داشت. در این صورت، تیم پزشکی سعی میکند تا نوزاد را در شرایط ایمنتری از نظر تنفسی و سلامتی قرار دهد.
۷٫ مشاوره ژنتیکی:
اگر نارسایی دهانه رحم به علت مشکلات مادرزادی یا ژنتیکی باشد، مشاوره ژنتیکی میتواند به زوجین کمک کند تا در مورد بارداریهای آینده و احتمال مشکلات مشابه اطلاعات بهتری کسب کنند.
در صورت داشتن شرایط زیر انجام سرکلاژ برای شما مناسب است:
- داشتن سرکلاژ در بارداری قبلی
- داشتن یک تا چند بار سقط جنین در سه ماهه دوم
- افرادی که در هفته ۳۴ بارداری دهانه رحم کوتاهتر از ۲۵ میلی متر دارند
- قبل از هفته ۲۴ بارداری زایمان زودرس خود به خودی داشتهاند
برخی از پزشکان نیز ممکن است در این خصوص مصرف داروهای پروژسترون را توصیه کنند که هورمونی است که به جلوگیری از زایمان زودرس کمک میکند.
در صورت داشتن شرایط زیر انجام سرکلاژ مناسب شما نیست:
- بیش از حد بودن آسیب سرویکس
- باز شدن سرویکس بیشتر از ۴ سانتی متر
- پاره بودن پرده های جنینی
نتیجه گیری
در صورتی که در غربالگری های شما نارسایی رحم مشاهده شود بهتر است در کمترین زمان ممکن به بهترین متخصص زنان و زایمان مراجعه کرده و در صدد درمان این مشکل بر آیید.
